Charakterystyka wyborów i procesu wyborczego w Polsce cz. I : Kontekst

Charakterystyka wyborów i procesu wyborczego w Polsce cz. I

vintage-ballot-paper-007

Pisząc artykuł na temat Wyborów i procesu wyborczego w Polsce postawiłam sobie kilka bardzo istotnych pytań: Czym są tak naprawdę wybory? Kto może kandydować wyborach? Jakie musi spełnić wymagania? W jaki sposób są wybierani kandydaci? Sam artykuł jest bardzo ciekawy, ponieważ zawiera istotne kwestie oraz ukazuję: Czym są wybory i jakimi zasadami się rozporządzają. Dokonałam też podział  ze względu na rodzaj wyborów w Polsce.

Słowo „wybory” można zdefiniować jako metodę służącą wyłonieniu spośród kandydatów osób , które mają w przyszłości obejmować poszczególne stanowiska czy urzędy publiczne. Metoda ta jest narzędziem dzięki,  któremu możemy egzekwować odpowiedzialność polityczną osób pełniących funkcje publiczne.

Podczas demokratycznych wyborów określone ugrupowanie polityczne ma możliwość zdobycia tymczasowego uprawnienia do rządzenia państwem , które jest efektem wyrażenia przez społeczeństwo wotum zaufania dla tej grupy. Wybory jako akt polityczny , kreują określoną politykę państwa oraz selekcjonują osoby odpowiedzialne za jej realizację. To partie polityczne decydują o wyglądzie, a także charakterze kampanii wyborczej. Wybory  zwane też niekiedy elekcją (z łac. eligere –wybierać) są procesem powoływania przez obywateli w drodze głosowania przedstawicieli na określone stanowisko lub do pełnienia określonych funkcji.

 Podział wyborów jest prosty wyróżniamy wybory powszechne i częściowe. Wybory powszechne rozpoczynają nową kadencję są przeprowadzane na całym terytorium , zaś wybory częściowe przeprowadza się na części terytorium państwa w związku z wygaśnięciem obsadzonych w wyborach powszechnych mandatów (wybory uzupełniające) lub w związku z koniecznością obsadzenia mandatów nieobsadzonych w wyborach powszechnych (wybory ponowne).

Podczas wyborów bierze udział wyborca, dlatego też musimy zdefiniować : Kim on jest i jaką rolę pełni. Otóż to wyborca jest osobą posiadającą czynne prawo wyborcze . Według art. 62 Konstytucji RP czynne prawo wyborcze w wyborach Prezydenta RP, posłów, senatorów i przedstawicieli do organów samorządu terytorialnego przysługuje obywatelowi , który najpóźniej w dniu glosowania ukończył 18 lat oraz kolejnym wymaganiem jest, że nie jest on osobą ubezwłasnowolnioną  lub pozbawioną praw politycznych bądź wyborczych.

W  ramach rynku wyborczego wyróżniamy trzy typy zachowań wyborczych według Antoszewskiego:

Stabilne zachowanie wyborcze- występuje wtedy , gdy wyborca regularnie głosuje na tą samą partię i wybory w jego przypadku są potwierdzeniem przywiązania do danego ugrupowania. Stabilne zachowania wyborcze mogą mieć rożne źródła. Wśród zachowań wyborczych możemy dokonać podziału , ze względu na identyfikację . Wyróżnia się identyfikację psychologiczną polega ona na przekazywaniu tradycji politycznych , czy to przez rodzinę , albo sąsiadów. Jej głównym zadaniem jest wzmocnienie postrzegania otoczenia społecznego przez wyborcę. Punktem lojalności wyborczej jest tu sama partia.  Identyfikacja społeczno-strukturalna jest związana z miejscem wyborcy oraz przynależnością do określonej grupy społecznej, której interesy reprezentuje konkretna partia. Wyborca oddaje swój głos świadomie, ponieważ utożsamia się z tą partią i jej programem. Związek wyborcy w tym momencie jest pośredni, dlatego że identyfikuję się z grupą społeczną.

Ostatnim przykładem jest identyfikacja programowa- wyborca popiera konkretną partię, ponieważ odpowiadają mu prezentowane cele oraz rozwiązania programowe. Wybór partii jest wtedy utożsamiany z konkretnymi kwestiami programowymi danej partii, która formułuje je podczas kampanii wyborczej.

Przesunięcie poparcia wyborczegowystępuje wtedy, gdy wyborca podczas kolejnych wyborów decyduję oddać swój głos na inną partię polityczną. Gdy zjawisko to ma miejsce powszechnie to jedna partia traci, a druga dzięki tej okoliczności zyskuję. Może to wpłynąć w kolejnych wyborach na zmianę frakcji parlamentarnych.

Zanik lojalności partyjnej -charakteryzuję się tym ,że wyborca zastanawia się nad znaczeniem przydatności danej partii politycznej jako instytucji w procesie agregacji i artykulacji interesów społecznych.

  Aby zrozumieć na czym polega i jak jest charakteryzowany system wyborczy trzeba najpierw odpowiedzieć sobie na pytanie co to jest prawo wyborcze ? Możemy to zagadnienie wyjaśniać na dwa sposoby. Według znaczenia przedmiotowego prawo wyborcze jest to jakiś całokształt norm prawnych obowiązującym w danym państwie i regulujących tryb wyboru organów przedstawicielskich. W znaczeniu drugim, czyli podmiotowym prawo wyborcze charakteryzuje się nam tutaj jako ogół uprawnień obywatela do udziału w wyborach do organów przedstawicielskich. Występuje tutaj znany już wcześniej podział na czynne i bierne prawo wyborcze, które omówię szerzej w dalszej części pracy. Tutaj tylko krótko scharakteryzuję na czym tę pojęcia polegają. Otóż bierne prawo wyborcze jest całokształtem norm prawnych , które określają warunki jakie musi spełniać kandydat , aby w świetle prawa mógł kandydować oraz miał szansę na to ,a żeby być wybranym do organu przedstawicielskiego. Czynne prawo wyborcze polega na , tym że jest to całokształt norm za pomocą, których reguluję się uprawnienia obywateli do zmieniania organów przedstawicielskich poprzez udział w głosowaniu.

Termin system ma wiele znaczeń można go rozumieć dosłownie jako pewną całość , której elementy są wzajemnie od siebie współzależne i skoordynowane. W systemie politycznym, który stanowi punkt odniesienia do systemu wyborczego można wyodrębnić pewne części,  do których zalicza się; organy władzy państwowej, partie polityczne, organizacje różnego rodzaju, obywateli, dzięki którym realizowane są procesy polityczne.

Przykładem definicji systemu jest ta , która opisuję w kilku słowach A. Żukowski oraz wyjaśnia na czym polega to zagadnienie. Według niej system jest niczym innym jak ogółem zasad i norm regulujących wzajemne stosunki miedzy tymi elementami. Aby móc w pełni zrozumieć na czym polega system musimy także odwołać się do rynku wyborczego .

Według mnie rynek wyborczy możemy scharakteryzować następująco jako mechanizm, który działa na zasadzie samoregulacji w sferze życia politycznego. Rynek ten jest powiązany bezpośrednio z procesem interakcji pomiędzy kandydatami i partiami politycznymi jako ofertami tych dóbr niematerialnych oraz z jednej strony wyborcami , którzy stają się konsumentami tych dóbr. Każdy rynek cechuję się konkurencyjnością . Nie inaczej jest w przypadku rynku politycznego tylko tutaj konkurencyjność polega na tym , że przedstawia się oraz propaguję ofertę konkretnych dóbr albo usług oraz możliwości zmiany treści na skutek postaw wyborców lub działań potencjalnych rywali. Miejscem ,gdzie dochodzi do spotkania dostawców i konsumentów oraz gdzie jest finalizowany akt kupna i sprzedaży określonych produktów są wybory. Dlatego też bardzo często utożsamiany jest rynek polityczny z rynkiem wyborczym .

W literaturze brakuje jednoznacznej przyjętej definicji systemu wyborczego . Najczęściej mamy do czynienia z przeważającymi definicjami z zakresu nauk prawnych , politologicznych , socjologicznych czy wreszcie występują definicje mieszane. Prawnicy to pojęcie opisują według ścisłej reguły , która jest powiązana nierozerwalnie z prawem wyborczym w sensie przedmiotowym . Otóż system wyborczy określany z punktu prawnika jest zbiorem norm prawnych ustanawiających prawo wyborcze obywateli oraz regulujących organizację i tryb przeprowadzenia wyborów ,a także wzajemne stosunki między deputowanymi a wyborcami . Możemy także podczas poszukiwań zdefiniowania tego pojęcia natknąć się na stanowisko utożsamiające system wyborczy z całokształtem zasad prawnych zawartych w normach prawa wyborczego i praktyki wyborczej. W tym samym kontekście system wyborczy jest pojmowany jako element systemu politycznego , który obejmuje zasady określające sposób powoływania organów przedstawicielskich oraz pozycję w aparacie państwowym , zasady które także mają określać wzajemne relacje pomiędzy organami przedstawicielskimi różnych szczebli , a wyborcami z jednej stronny oraz określa zasady , które mają mieć wpływ na organizację i tryb działania organów.

System wyborczy zaś rozpatrywany na płaszczyźnie politologicznej definiowany jest w inny sposób oraz za pomocą odmiennych środków. Otóż według tej definicji systemem wyborczym jest cały szereg różnorodnych zasad ze sobą powiązanych i tak składają się na to:

Środki , dzięki którym możemy osiągnąć cele polityczne, zbiory zasad i przepisów do gry politycznej, socjotechniczne formuły za pomocą ,których głosy wyborców są przetransportowywane na mandaty w instytucjach ustawodawczych i wykonawczych, instrumenty, dzięki którym takie pojęcia jak zgoda i przedstawicielstwo są urzeczywistniane, proces , w którym preferencje wyborcze są artykułowane w postaci oddanych głosów i przez które głosy są rozdzielane pomiędzy przedstawicieli władzy rządowej spośród całego szeregu konkurujących ze sobą wzajemnie partii politycznych.

Podsumowując system wyborczy może definiować jako zespół reguł określających charakter i przebieg procesu , w którym najistotniejszą rzeczą są preferencje wyborców , ponieważ to one decydują tak naprawdę kto zostanie wybrany za pomocą przyznanych głosów oraz do jakiego podziału dojdzie pomiędzy partiami i ile uzyskają mandatów. Wybory są najważniejszą rzeczą w każdym systemie politycznym . Są mechanizmem określającym sposób funkcjonowania współczesnych systemów politycznych . Mają wpływ na sposób prowadzenia gry politycznej . Współczesny system wyborczy odgrywa znaczącą rolę w regulacji wolnych wyborów oraz oddziałuję  na część procesów politycznych zachodzących w danym państwie.

Definicją systemu wyborczego według Zdzisława Jarosza jest całokształt prawnych i pozaprawnych reguł określających sposób przygotowania , przeprowadzenia i ustalenia wyników wyborów.

Pojęcie systemu wyborczego jest zdefiniowane jako – zespół reguł , odnoszących się do sposobu wyrażenia przez wyborców swych preferencji  oraz do  sposobu transformacji głosów na mandaty, które zostały przydzielone poszczególnym komitetom wyborczym. Pojęcie system wyborczy ma szerokie zastosowanie i tak np. w kategoriach nauk prawnych owy system wyborczy określa się jako „ zbiór norm prawnych ustanawiających prawo wyborcze obywateli oraz regulujących organizację i tryb przeprowadzenia wyborów ,a także stosunków między deputowanymi a wyborcami. Jest to najszersza definicja tego zagadnienia.

 Inną zaś definicję można znaleźć w naukach politycznych ma ona węższy zakres zastosowania. System wyborczy jest to część reguł rządzących wyborami, która wpływa na ich ostateczny wynik. Zalicza się tutaj takie elementy jak : formuła wyborcza, struktura głosu czy wielkość danego okręgu.

 Kolejną definicję systemu wyborczego , którą chciałabym przedstawić jest bardzo zbliżona do wcześniejszej , ponieważ według niej system wyborczy – jest to zbiór reguł określających charakter i przebieg procesu , w którym to właśnie indywidualne preferencje danego obywatela zostają zamienione na głosy ,a późniejszym stadium zostają ono przetworzone w konkretne decyzje dotyczące wyboru reprezentantów. Według tego system wyborczy jest procesem umożliwiającym artykulację swoich preferencji wyborczych wyrażonych za pomocą głosów oraz stanowi źródło głosów oddanych na poszczególne partie , które przekształcają się w konkretne mandaty. Wyróżniamy pięć elementów systemu wyborczego:

Formuła wyborcza- wyróżniamy tutaj podział na dwie formuły większościową iproporcjonalną. W systemach większościowych mandat zdobywa ten kandydat, który otrzyma większość głosów w okręgu , ale może być to większość względna ( występuję wtedy,  gdy kandydat zdobył najwięcej głosów) jest ona USA , WB albo absolutna stosowana we Francji.

W systemach proporcjonalnychdąży się do tego , aby podczas procesu przekształcania głosów w mandaty była możliwa sytuacja ,w której procent mandatów ukazywałby ilość zdobytych przez partię głosów.

 Rozmiar okręgu- jest to ilość mandatów ,które rozdziela organizowana grupa wyborców. W systemach większościowych najczęściej występują okręgi jednomandatowe , a zaś w systemach proporcjonalnych okręgi wielomandatowe.

 Kształt okręgu- polega na wyznaczeniu granicy danego okręgu w celu manipulowania grupami społecznymi . W wyniku takiego zabiegu jedna grupa jest reprezentowana np. przez elektorat wiejski , a druga przez miejski.

 Koszt uzyskania jednego mandatu- jest mniejszy , gdy okręg jest większy i zwiększa się liczba partii, które rywalizują w okręgu , a wzrasta wraz z przyrostem liczby ważnie oddanych głosów.

 Uprawnienia wyborcy w akcie głosowania – wyborca może mieć do dyspozycji jeden głos oddany na danego kandydata , albo na partię. Wtedy taki typ nazywamy kategorycznym . Występuje on w Polsce , Niemczech i Hiszpanii.

Z kolei innym typem glosowania jest porządkujące. Głosowanie to polega na tym , że dopuszcza możliwość określenia przez wyborcę kolejności kandydatów w ramach jednej listy oraz połączenia kilku głosów w przypadku jednego kandydata , albo kilku.

Agnieszka Kajda

Drugą część artykułu znajdziesz tutaj

 

Bibliografia:


  1. Leksykon politologii, red. A. Antoszewskiego, R. Herbut, Wrocław 1997.
  2. Leksykon prawa wyborczego i systemów wyborczych, red. B. Michalak, A. Sokala, Warszawa 2010.
  3. A. Żukowski, Systemy wyborcze, Olsztyn 1997.
  4. L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2010.
  5. Mała encyklopedia wiedzy politycznej, red. M. Chmaj, W. Sokół, Toruń 1996.
  6. J. Haman, Demokracja, Decyzje, Wybory, Warszawa2003.
  7. R. Chruściak, Sejm i Senat w konstytucji RP z 1997r.
  8. Dz.U. Nr 46,poz. 499.
  9. S. Gebethner, Wybory na urząd Prezydenta RP, Warszawa 2000.
  10. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 IV 1997, Warszawa 2006.

Komentarze
5 054 Odpowiedzi do “Charakterystyka wyborów i procesu wyborczego w Polsce cz. I”
  1. Get Gold Derby on Twitter. Sign up for the Gold Derby Team at Facebook. Become close friends with Tom O’Neil on Facebook. Get Gold Derby RSS feed via Fb. RSS Feedburner. RSS Atom.

  2. my organization is motivated by my very own bailey keys, we were holding our first of all list of gamma blue 11s and here Now i am enclosed in the company. i acquired them all around proverb and i carry every one of them some time. I am 13 and once i produce the theifs to institution i always have a many complements as they’re distinctive as well as other within the natural typical little that lots of of individuals own. I have enjoyed him or her for 3 many months at present plus often times though any flap are beginning to be able to retract right down, having said that i do not your head a whole lot of simply because it is my opinion that this hair subjecting appears to be attractive. to sum up they are excellent gamma blue 11s plus definitely worthy of the revenue.

  3. nfl?jerseys pisze:

    Immediately after study several of the weblog posts on your site now, and I truly like your way of blogging. I bookmarked it to my bookmark internet site list and will probably be checking back soon. Pls check out my web web page too and let me know what you think.
    [url=http://partydressshops.com/inexpensive-nfl-jerseys-sale-on-line/]nfl?jerseys[/url]

Trackbacks
Check out what others are saying...


Dodaj własny komentarz

You must be logged in to post a comment.