Ostatnio zaciekawił mnie temat parytetów (czyli prawnych gwarancji obecności kobiet w parlamencie, rządzie czy w radach naukowych w wymiarze 50 procent składu tychże gremiów), a konkretnie związane z nim nadzieje zwolenników i zwolenniczek tego projektu na to, iż takie regulacje przyczynią się do zmian stereotypowo rozumianych ról społecznych, załamania tradycyjnego modelu rodziny i ogólnej szczęśliwości, pokoju i harmonii. Te i inne tezy zostały przedstawione na Konferencji we Wrocławiu 27 listopada 2009 roku w czasie trwania Kongresu Kobiet. Wydaje mi się, że łączenie kwestii wprowadzenia parytetów ze zmianą społecznie pojmowanej roli kobiety w społeczeństwie jest wielkim uproszczeniem i spłaszczeniem tego zagadnienia.

Jeśli mówimy o tradycyjnym modelu rodziny i jego konsekwencjach dla kobiet(tylko negatywnych, jak chce Kongres Kobiet) nie możemy zapominać także o drugiej stronie tego układu: o mężczyznach. Oni także pełnią określoną rolę w rodzinie, podobnie jak w przypadku kobiet, są one niezwykle nacechowane stereotypowo, rządzą nimi te same mechanizmy obyczaju, tradycji przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Mężczyźni są w nie tak samo uwikłani jak kobiety. Żeby być uczciwym, należy oczywiście dodać, że to rola kobiety była tą podporządkowaną, że był to system patriarchalny, który w polskiej rzeczywistości chyba nie jest tak jednoznaczny jakby się mogło wydawać. Kobiety mają szczególne miejsce w polskiej rodzinie, także we wspólnocie, od czasów zaborów, powstań narodowych, wszelkich zawirowań historycznych. To one organizowały w tym czasie życie nie tylko rodzinne, ale także często całej lokalnej społeczności, to one pielęgnowały patriotyczne tradycje, to także wiązało się rzecz jasna z poświęceniem własnego życia, marzeń, aspiracji- stąd popularny obraz udręczonej Matki Polki. To do nich często należało i chyba dalej należy ostatnie słowo przy podejmowaniu ważnych rodzinnych decyzji, i choć trakcyjnie to mężczyzna jest głową rodziny to w rzeczywistości jest jednak odwrotnie. Za odzwierciedlenie takiego stanu rzeczy można uznać fakt, że prawa wyborze polskie obywatelki uzyskały, jako jedne z pierwszych w Europie, bo już w 1918 roku, podczas gdy np. w Szwajcarii nastąpiło to dopiero w 1971 roku (w jednym ze szwajcarskich kantonów – dopiero w 1990 roku), w Portugalii w 1976, a w Liechtensteinie … w 1984.

Wracając do kwestii dyskryminacji kobiet, w ogóle płci. Dyskryminacja wypływa w dużej mierze ze stereotypów, z tradycyjnej wizji ról społecznych zarówno kobiet, jak i mężczyzn, których to ról uczymy się w procesie wychowania i socjalizacji. I tak się składa, że te tradycyjne, znienawidzone przez feministki role przekazują w dużej mierze właśnie kobiety – matki, babki, dla których jakiekolwiek odejście od utrwalonych przez lata wzorów życia rodzinnego jest świętokractwem, więcej – często niezgodnym z naturą zachwianiem odwiecznego porządku. Ostatnio przekonałam się o tym na własnej skórze. Otóż moja siostra, choć nie jest wojującą feministką, lubi czasem wpić szpilę, taką z założenia kontrowersyjną uwagę (oczywiście dokładnie wie, jaka będzie reakcja J). A więc stwierdziła pewnego razu w obecności naszej mamy i babci, że jak będzie kiedyś wychodziła za mąż to nie przejmie nazwiska swojego męża, mało tego ich dzieci też będą nosiły jej panieńskie nazwisko. Reakcja mamy i babci była natychmiastowa i dość łatwa do przewidzenia. Muszę przyznać ze prym wiodła babcia, z kolei mama była trochę mniej zasadnicza, choć jej również ten pomysł z nazwiskiem wydał się trochę dziwny. Posypały się uwagi typu: czy aby Kaśka dobrze się czuje, przecież trzeba przyjąć nazwisko męża, no, bo jak tak można nawet mówić ze się tego nie zrobi, no, bo tak jest, zawsze tak było i basta. Podobnie z nazwiskiem dzieci – tu babcia nawet nie chciała dyskutować, stwierdzając ze temat nie jest nawet wart strzępienia języka, a Kaśka jak tylko znajdzie odpowiedniego kandydata na męża to szybko odzyska rozum.

To oczywiście tylko jednostkowy przykład, ale myślę, że taki pomysł, spotkałby się z podobną reakcją także w wielu innych polskich domach. Walkę z dyskryminacją płci i o równouprawnie należałoby, więc zacząć już na etapie wychowania młodych pokoleń. W tym okresie pokazać dzieciom, że mogą robić w życiu to, co im sprawia przyjemność, w czym czują się dobrze. Sztuczne zarządzenie o równym podziale miejsce w parlamencie dla kobiet i mężczyzn na pewno nie sprawi, że od razu znajdzie się tyle odpowiednich kandydatek chętnych zasiąść w parlamentarnych ławach, bo przecież polityka to tradycyjnie domena mężczyzn, co z kolei jest efektem takiego, a nie innego przebiegu procesu socjalizacji i wychowania. I tu można powiedzieć koło się zamyka. Czy wprowadzenie parytetów coś zmieni? Jeśli tak, to musi jeszcze przeminąć kilka pokoleń, żeby były widoczne efekty. Więc może jednak warto, w końcu nie od razu Rzym zbudowano.